Đấu thầu dự án xây dựng

Theo kết quả khảo sát mới đây của Thanh tra Chính phủ, một lĩnh vực nằm ở trung tâm của sự tương tác giữa doanh nghiệp và Nhà nước, tiềm ẩn nhiều nguy cơ tham nhũng là đấu thầu mua sắm hàng hóa và dịch vụ…

Theo kết quả điều tra xã hội học, trong số các cán bộ công chức (CBCC) nói cơ quan của họ có các hoạt động đấu thầu thì 19,2% đánh giá việc đấu thầu chỉ là hình thức, 11% cho rằng có sự chạy chọt hoặc thông đồng để thắng thầu và 6,4% nói việc đấu thầu không công khai, minh bạch. Còn khi hỏi các doanh nghiệp,  các con số tương ứng là 26,4%, 27% và 17,1%.



Trên thực tế, không ít kết quả trúng thầu có sự thông đồng giữa chủ đầu tư với nhà thầu “ruột”, nhà thầu đã được chọn trước trong số nhiều nhà thầu tham gia đấu thầu. Nhiều nhà thầu đã cay đắng chia sẻ, đấu thầu nhưng có minh bạch đâu, quy trình tham nhũng thậm chí được bắt đầu ngay từ khi dự án khởi động, nhà thầu và chủ đầu tư đã có sự tiếp cận, thỏa thuận ngầm về chia chác % giữa các bên. Việc phê duyệt, công bố kế hoạch đấu thầu của dự án… chỉ là hình thức.

Để hợp thức hóa cho việc lựa chọn trước nhà thầu, chủ đầu tư và nhà thầu “ruột” thường tìm mọi cách, tạo ra “quân xanh quân đỏ”, thậm chí bất chấp cả quy định của Luật Đấu thầu là hồ sơ mời thầu (HSMT) phải được phát hành công khai, minh bạch, đủ thời gian để nhà thầu có thể mua được HSMT. Họ không để các nhà thầu khác tiếp cận mua HSMT, một số Ban quản lý dự án còn ngang nhiên viện ra rất nhiều lý do vô lý, thậm chí còn “ngã giá” với nhà thầu để họ rút ý định mua HSMT. Có trường hợp Ban quản lý dự án bồi dưỡng tiền xăng xe, đi lại… cho các nhà thầu với yêu cầu họ bỏ ý định mua HSMT (điều này đã làm nẩy sinh cả những công ty được lập lên chỉ chuyên đi mua HSMT và làm tiền chủ đầu tư).

Cần nâng cao đạo đức của đội  ngũ CBCC

Cũng theo kết quả khảo sát, nguyên nhân của tham nhũng trong đấu thầu chủ yếu là do cơ chế xin - cho; lương CBCC thấp; tiếp theo là do phẩm chất, đạo đức cán bộ suy thoái và công tác tổ chức yếu kém nên trong việc đề bạt, bố trí sắp xếp cán bộ đã không tìm được đúng người có năng lực và phẩm chất.

Cụ thể, nhiều cán bộ được Nhà nước giao trọng trách quản lý, điều hành và trực tiếp thực hiện giám sát công tác đấu thầu, đã tìm cách lợi dụng những kẻ hở của pháp luật để gây khó dễ với nhà thầu, đòi hỏi chia chác “hoa hồng” từ các dự án, gói thầu. Họ lợi dụng sự phân cấp trong quản lý, giám sát công tác đấu thầu tại các địa phương, không thực hiện đúng chức năng giám sát, kiểm tra để làm ngơ cho các chủ đầu tư, ban quản lý dự án thông đồng cùng nhà thầu rút ruột công trình xây dựng (trong đấu thầu xây dựng); đưa các mặt hàng, thiết bị kém chất lượng vào thực hiện hợp đồng trúng thầu (trong các gói thầu mua sắm). Một doanh nghiệp chuyên cung cấp rọ lưới thép cho các công trình xây dựng giao thông, thủy lợi cho biết, họ thường xuyên được nhiều nhà thầu yêu cầu cung cấp những sản phẩm kém chất lượng,  giá thành rẻ. Theo như doanh nghiệp giải thích, sản phẩm có giá rẻ được nhà thầu sử dụng tại các công trình giao thông miền núi, chống sạt lở, thủy lợi… Nếu xẩy ra sự cố thì đổ lỗi cho yếu tố địa chất, thiên tai bão lũ… Tất cả những điều này đã dẫn đến việc chất lượng công trình xây dựng, hàng hóa hay dịch vụ thông qua công tác đấu thầu không đạt chất lượng, gây tổn hại kinh tế cho Nhà nước cũng như ảnh hưởng đến sự tiếp cận của người dân với các dịch vụ mà đáng ra họ phải được hưởng.

Như vậy, để công tác đấu thầu thực sự minh bạch thì trong số các việc cần làm là phải nâng cao hiệu quả của công tác giám sát và nâng cao đạo đức của đội ngũ CBCC. Theo nhiều ý kiến, ngay từ khâu tuyển dụng, đề bạt cán bộ phải hết sức chú trọng, đi đôi với đó là biện pháp nhằm nâng cao thu nhập, đảm bảo đời sống cho CBCC.

Ngoài ra, để kịp thời phát hiện và ngăn chặn các hành vi tham nhũng trong đấu thầu, phải chú ý phát huy vai trò của các cơ quan truyền thông, báo chí. Điều này cũng đã được minh chứng trong cuộc khảo sát khi đa phần các đối tượng phỏng vấn đánh giá báo chí là một đồng minh quan trọng trong cuộc đấu tranh chống tham nhũng.